Khi vận hành xe nâng dầu, có một đặc điểm mà người dùng rất dễ nhận thấy: tiếng động cơ khá rõ và mạnh, đặc biệt khi tăng ga hoặc khi xe đang nâng, di chuyển với tải trọng lớn.

Với những khách hàng lần đầu sử dụng, tiếng máy lớn đôi khi có thể khiến họ đặt câu hỏi:

“Tại sao xe này lại nổ to như vậy?”

Liệu tiếng động cơ lớn có phải dấu hiệu của động cơ không tốt? Hay đây đơn giản là đặc tính của dòng xe?

Thực tế, tiếng ồn của xe nâng dầu đến từ nhiều yếu tố khác nhau, trong đó có những nguyên nhân bắt nguồn trực tiếp từ cách động cơ diesel tạo ra công suất.

1. Động cơ diesel có tỷ số nén cao

Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng nhất.

Động cơ diesel không sử dụng bugi để tạo tia lửa đốt cháy nhiên liệu. Thay vào đó, không khí trong xi-lanh được nén ở áp suất rất cao, làm nhiệt độ không khí tăng lên. Sau đó, nhiên liệu được phun vào buồng đốt và tự bốc cháy.

Khi nhiên liệu cháy, áp suất trong xi-lanh tăng rất nhanh và tạo ra lực lớn tác động lên piston.

Quá trình này tạo ra những xung lực và rung động mạnh hơn, từ đó hình thành âm thanh đặc trưng của động cơ diesel.

Nói đơn giản:

Nén cao → áp suất cháy lớn → lực tác động mạnh → rung động lớn → tiếng động cơ rõ hơn.

Đây cũng chính là một phần lý do tiếng máy diesel thường mang âm thanh “gằn”, “cộc” hoặc “đanh” đặc trưng.

2. Xe nâng cần mô-men xoắn lớn ở vòng tua thấp

Xe nâng không phải phương tiện được thiết kế chủ yếu để chạy tốc độ cao.

Điều mà xe nâng cần là mô-men xoắn lớn ở tốc độ động cơ tương đối thấp để có thể:

• Khởi động khi đang mang tải.
• Di chuyển hàng hóa nặng.
• Leo dốc hoặc đi qua những đoạn đường có độ dốc.
• Nâng và di chuyển tải trọng lớn.
• Làm việc liên tục trong nhiều giờ.

Động cơ diesel rất phù hợp với yêu cầu này.

Tuy nhiên, khi động cơ phải tạo ra mô-men xoắn lớn, đặc biệt trong lúc xe đang tải nặng, quá trình cháy trong xi-lanh và tải tác động lên các bộ phận bên trong động cơ cũng tăng lên.

Kết quả là âm thanh động cơ sẽ rõ hơn khi xe bắt đầu kéo tải hoặc tăng ga.

Đây là lý do một chiếc xe nâng đang chạy không tải và một chiếc xe nâng đang kéo hoặc nâng hàng nặng có thể tạo ra âm thanh hoàn toàn khác nhau.

3. Quá trình phun nhiên liệu diesel tạo ra tiếng “gõ” đặc trưng

Một đặc điểm khác của động cơ diesel nằm ở hệ thống phun nhiên liệu.

Nhiên liệu diesel được phun trực tiếp vào buồng đốt với áp suất cao. Quá trình phun và cháy diễn ra rất nhanh, tạo ra sự thay đổi áp suất đáng kể trong xi-lanh.

Sự gia tăng áp suất này tạo nên một phần âm thanh đặc trưng thường được gọi là diesel knock – tiếng gõ của động cơ diesel.

Đặc biệt, ở một số động cơ diesel sử dụng hệ thống phun cơ khí hoặc thiết kế ưu tiên độ bền và khả năng làm việc nặng, âm thanh này có thể nghe rõ hơn.

Vì vậy, tiếng “cộc cộc” đặc trưng không nhất thiết đồng nghĩa với động cơ đang bị hư hỏng.

Điều quan trọng là phải phân biệt giữa tiếng máy đặc trưng và tiếng động bất thường do hư hỏng.

4. Thiết kế động cơ ưu tiên độ bền và khả năng làm việc nặng

Xe nâng dầu có một môi trường làm việc rất khác so với nhiều loại phương tiện thông thường.

Một chiếc xe nâng có thể phải hoạt động liên tục trong kho hàng, nhà máy, bãi vật liệu hoặc ngoài trời; thường xuyên khởi động, dừng, tiến, lùi và thay đổi tải trọng.

Động cơ vì vậy được thiết kế để chịu tải, chịu nhiệt và làm việc ổn định trong thời gian dài.

Để đáp ứng điều kiện đó, động cơ diesel thường có kết cấu chắc chắn, các chi tiết bên trong được thiết kế để chịu áp suất và tải trọng cao.

Những kết cấu này góp phần tạo nên độ rung và âm thanh cơ khí đặc trưng của động cơ.

Nói cách khác, tiếng máy lớn không thể đánh giá chất lượng động cơ chỉ bằng tai nghe.

Một động cơ có tiếng nổ rõ nhưng hoạt động ổn định, không rung bất thường, không có tiếng va đập kim loại và các thông số vận hành bình thường vẫn có thể hoàn toàn khỏe mạnh.

5. Khi xe nâng làm việc, không chỉ có tiếng động cơ

Một điều khá dễ bị bỏ qua là âm thanh mà người vận hành nghe thấy không chỉ đến từ động cơ.

Khi xe nâng hoạt động, đồng thời có rất nhiều bộ phận đang làm việc:

• Quạt làm mát.
• Bơm thủy lực.
• Hộp số.
• Cầu chủ động.
• Bánh xe.
• Xích nâng.
• Mast.
• Các cơ cấu truyền động.

Đặc biệt khi người lái vừa tăng ga vừa nâng tải, động cơ phải cung cấp công suất cho cả hệ thống di chuyển và hệ thống thủy lực.

Lúc này, tổng âm thanh phát ra từ toàn bộ xe sẽ lớn hơn đáng kể so với khi động cơ chỉ chạy không tải.

6. Quạt làm mát cũng là một nguồn âm thanh đáng kể

Xe nâng thường phải làm việc trong điều kiện nhiệt độ cao và liên tục.

Để giữ nhiệt độ động cơ trong giới hạn cho phép, hệ thống làm mát phải đưa một lượng lớn không khí qua két nước.

Khi vòng tua động cơ tăng, quạt làm mát cũng quay nhanh hơn.

Tiếng quạt tạo ra luồng gió lớn có thể trở thành một phần đáng kể trong tổng âm thanh mà người vận hành nghe thấy.

Vì vậy, đôi khi người dùng cảm giác “máy nổ rất to”, nhưng thực tế âm thanh họ nghe được là sự kết hợp giữa tiếng cháy trong động cơ và tiếng quạt làm mát đang hoạt động.

7. Kết cấu khung xe có thể làm âm thanh nghe rõ hơn

Xe nâng có kết cấu khung tương đối chắc chắn và khoang động cơ thường nằm ngay phía sau người lái.

Vị trí này khiến âm thanh và rung động từ động cơ, hộp số, quạt làm mát và hệ thống truyền động dễ truyền đến khu vực người vận hành.

Đặc biệt, khi xe hoạt động trên nền bê tông hoặc nền cứng, rung động từ bánh xe và khung xe cũng có thể truyền ngược lên thân xe.

Do đó, cùng một mức âm thanh của động cơ nhưng cảm giác mà người ngồi trên xe nhận được có thể khác nhau tùy thiết kế tổng thể của chiếc xe.

Tiếng máy lớn có đồng nghĩa với động cơ yếu hoặc kém chất lượng?

Không.

Đây là điều người sử dụng xe nâng cần phân biệt rõ.

Một động cơ diesel có thể có tiếng nổ khá lớn nhưng vẫn hoạt động hoàn toàn bình thường.

Điều đáng quan tâm không phải chỉ là “xe có to không?”, mà là “tiếng máy có bất thường so với trạng thái vận hành của chính nó hay không?”

Tiếng máy có thể được xem là bình thường khi:

• Động cơ nổ đều.
• Vòng tua ổn định.
• Không rung giật bất thường.
• Không xuất hiện tiếng va đập kim loại.
• Không có khói bất thường.
• Xe vẫn đảm bảo khả năng nâng và di chuyển tải.
• Nhiệt độ động cơ nằm trong giới hạn cho phép.

Cần kiểm tra khi:

• Tiếng động cơ đột nhiên lớn hơn trước.
• Xuất hiện tiếng gõ hoặc va đập kim loại bất thường.
• Động cơ rung mạnh.
• Vòng tua không ổn định.
• Có tiếng rít, hú hoặc lạch cạch bất thường.
• Xe yếu hơn rõ rệt khi nâng hoặc di chuyển tải.
• Có hiện tượng nóng máy hoặc khói bất thường.

Trong những trường hợp này, việc kiểm tra động cơ, hệ thống nhiên liệu, bôi trơn, làm mát và truyền động là cần thiết.

Vậy tại sao xe nâng dầu có thể “nổ to”?

Tóm lại, tiếng máy lớn của xe nâng dầu là kết quả của nhiều yếu tố cộng lại:

Động cơ diesel có tỷ số nén cao + quá trình cháy tạo áp suất lớn + hệ thống phun nhiên liệu + mô-men xoắn lớn + quạt làm mát + hệ thống truyền động + kết cấu xe.

Vì vậy, nếu một chiếc xe nâng dầu có tiếng máy rõ và mạnh hơn những dòng xe khác, không nên chỉ dựa vào âm thanh để kết luận động cơ tốt hay xấu.

Điều quan trọng hơn là khả năng vận hành thực tế: động cơ có ổn định không, xe có đủ sức nâng không, khả năng làm việc liên tục ra sao và các hệ thống có hoạt động bình thường hay không.

Một chiếc xe nâng phục vụ công việc nặng cần được đánh giá bằng tổng thể khả năng vận hành, độ bền và sự ổn định – chứ không chỉ bằng việc tiếng máy lớn hay nhỏ.